Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje, co do zasady, ustawowa wspólność majątkowa małżeńska, chyba że małżonkowie podpisali umowę majątkową ustalającą rozdzielność majątkową. Trzeba zaznaczyć, że nie wszystkie aktywa zgromadzone w trakcie małżeństwa wchodzą do majątku wspólnego. Co za tym idzie, w przypadku rozwodu i następnie podziału majątku, nie wchodzą one w skład masy podlegającej podziałowi.
Zgodnie z art. 31 k.r.o. do majątku wspólnego wchodzą przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności przez oboje małżonków lub jednego z nich.
Przykłady składników majątku wspólnego:
- Wynagrodzenie za pracę lub dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków.
- Dochody z majątku wspólnego oraz osobistego (np. czynsz z wynajmu mieszkania nabytego w trakcie małżeństwa, a także czynsz z wynajmu mieszkania należącego do majątku osobistego).
- Środki zgromadzone na rachunkach emerytalnych (OFE, PPE) lub subkontach w ZUS.
- Nieruchomości, samochody czy inne aktywa kupione w trakcie małżeństwa, nawet jeśli tylko jeden małżonek je sfinansował.
Zgodnie z art. 35 k.r.o. w czasie trwania wspólności ustawowej żaden z małżonków nie może żądać podziału majątku wspólnego. Nie może również rozporządzać ani zobowiązywać się do rozporządzania udziałem, który w razie ustania wspólności przypadnie mu w majątku wspólnym lub w poszczególnych przedmiotach należących do tego majątku.
Majątek wspólny podlega podziałowi po ustaniu wspólności majątkowej, czyli po rozwodzie, separacji lub śmierci jednego z małżonków, a także w przypadku ustalenia rozdzielności majątkowej. Sąd zazwyczaj dzieli go po równo, ale może również ustalić nierówne udziały, jeśli jeden z małżonków przyczynił się bardziej do powiększenia majątku wspólnego.
Czym jest majątek osobisty?
Z kolei, art. 33 k.r.o. wskazuje co wchodzi do majątku osobistego. Majątek osobisty to wszystko, co nie wchodzi w skład majątku wspólnego i pozostaje wyłączną własnością jednego małżonka. Są to przede wszystkim przedmioty nabyte przed małżeństwem lub w specyficznych okolicznościach w trakcie jego trwania.
Kluczowe przykłady majątku osobistego:
- Przedmioty nabyte przed zawarciem małżeństwa (np. mieszkanie kupione przed ślubem).
- Przedmioty nabyte w drodze dziedziczenia, darowizny lub zapisu (chyba że spadkodawca lub darczyńca postanowił inaczej, włączając je do majątku wspólnego).
- Odszkodowania za uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia lub zadośćuczynienie za krzywdę (z wyjątkiem rent z tytułu utraty zdolności do pracy).
- Nagrody za osobiste osiągnięcia (np. nagroda literacka).
- Przedmioty służące wyłącznie osobistym potrzebom (np. ubrania, biżuteria).
- Prawa autorskie, patenty, czy inne prawa niezbywalne (np. przysługujące jednemu z małżonków prawo dożywocia)
- Przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego (np. mieszkanie kupione ze środków uzyskanych ze sprzedaży działki, która stanowiły majątek osobisty)
Majątek osobisty nie podlega podziałowi – pozostaje przy właścicielu nawet po rozwodzie. Istotne znaczenia ma instytucja nakładów: jeśli z majątku wspólnego poczyniono wydatki na majątek osobisty (np. remont mieszkania nabytego przed ślubem), sąd może nakazać zwrot tych nakładów.
Zapraszamy na konsultację: Kancelaria Radców Prawnych Iwaniuk, Rola-Pawłow - adwokat podział majątku Białystok
Jak rozpoznać, co wchodzi do podziału?
- Czas nabycia: Wszystko nabyte przed małżeństwem to majątek osobisty. Po ślubie, zazwyczaj to majątek wspólny, chyba że przedmioty majątkowe zostały sfinansowane z majątku osobistego,
- Źródło pochodzenia: Darowizny i spadki należą do majątku osobistego, nawet jeśli zostały otrzymane w trakcie małżeństwa. Wyjątkiem jest sytuacja, w której darczyńca wskaże, że mają wejść do majątku wspólnego.
- Charakter aktywów: Prawa osobiste (np. renta inwalidzka) czy przedmioty codziennego użytku osobistego nie wchodzą do wspólnego majątku.
W postępowaniach o podział majątku wspólnego kluczowe znaczenie mają dowody takie jak umowy, faktury, potwierdzenia przelewów. Im staranniej udokumentowana jest historia poszczególnych składników majątku, tym większa szansa na szybkie i sprawiedliwe rozstrzygnięcie.
Warto pamiętać, że sąd dzieli wyłącznie majątek wspólny. Składniki majątku osobistego pozostają poza podziałem i podlegają ochronie.