Zarząd majątkiem małoletniego dziecka należy do podstawowych obowiązków rodziców sprawujących nad nim władzę rodzicielską. Zgodnie z art. 101 § 1 k.r.o. rodzice są zobowiązani wykonywać ten zarząd z należytą starannością, mając na względzie przede wszystkim dobro dziecka.
Nie oznacza to jednak, że rodzice mogą swobodnie podejmować w imieniu dziecka wszelkie decyzje dotyczące jego majątku. Stosownie do art. 101 § 3 k.r.o. dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu wymaga co do zasady zezwolenia sądu opiekuńczego, a w przypadkach określonych w art. 640¹ k.p.c. – sądu spadku. Dotyczy to również wyrażenia przez rodziców zgody na dokonanie takiej czynności przez samo dziecko.
Kiedy można odrzucić spadek w imieniu dziecka bez zgody sądu?
Szczególne rozwiązanie przewidziano w art. 101 § 4 k.r.o. Przepis ten odnosi się do sytuacji, w której dziecko zostaje powołane do dziedziczenia wskutek wcześniejszego odrzucenia spadku przez jego rodzica.
Jeżeli rodzic chce w imieniu dziecka odrzucić spadek, a drugi z rodziców, któremu również przysługuje w tym zakresie władza rodzicielska, wyraża na to zgodę albo rodzice dokonują tej czynności wspólnie, zgoda sądu opiekuńczego (lub – w przypadkach wskazanych w art. 640¹ k.p.c. – sądu spadku) nie jest wymagana, pod warunkiem, że spadek odrzucają również inni zstępni rodziców tego dziecka.
Rozwiązanie to stanowi istotne ułatwienie dla rodziców i jednocześnie ogranicza konieczność angażowania sądu w sytuacjach, w których decyzja rodziców dotycząca spadku dziecka jest zgodna.
Co w przypadku braku zgody między rodzicami?
W razie braku porozumienia między rodzicami zastosowanie znajduje natomiast art. 101 § 3 k.r.o., a więc konieczne jest uzyskanie stosownego zezwolenia sądu.
Zapraszamy na konsultację: Kancelaria Radców Prawnych Iwaniuk, Rola-Pawłow - adwokat sprawy spadkowe Białystok
Dlaczego przepisy przewidują taki wyjątek?
Za przyjęciem takiej konstrukcji przemawia przede wszystkim racjonalne założenie dotyczące działania rodzica w interesie dziecka. Jeżeli dziecko dochodzi do dziedziczenia wyłącznie dlatego, że jego rodzic wcześniej odrzucił spadek, naturalne wydaje się przyjęcie, że rodzic, podejmując analogiczną decyzję w imieniu dziecka, kieruje się tymi samymi względami, które skłoniły go do odrzucenia spadku we własnym imieniu.
Innymi słowy, skoro rodzic uznał, że przyjęcie spadku nie leży w jego interesie, można co do zasady założyć, że podobna decyzja będzie racjonalna również z punktu widzenia dobra dziecka.
Jak wygląda postępowanie, gdy zgoda sądu jest konieczna?
Z wnioskiem może wystąpić każdy z rodziców. Postępowanie prowadzone jest w trybie nieprocesowym, a jego rozstrzygnięcie następuje w formie postanowienia. Postanowienie sądu opiekuńczego udzielające zezwolenia staje się skuteczne z chwilą jego uprawomocnienia się.
Odrzucenie spadku w imieniu dziecka – podsumowanie
Podsumowując, wskazać należy, że regulacja art. 101 § 4 k.r.o. wprowadza wyjątek od obowiązku uzyskania zgody sądu na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem małoletniego, jeżeli spełnione zostaną przesłanki określone w tym przepisie.
Podkreślić należy, że jeżeli natomiast rodzice nie są zgodni co do odrzucenia spadku w imieniu dziecka, konieczne jest zastosowanie ogólnej reguły wynikającej z art. 101 § 3 k.r.o. i uzyskanie zezwolenia właściwego sądu.