Podział majątku wspólnego co do zasady odbywa się po rozwodzie, ale można go przeprowadzić już w trakcie sprawy rozwodowej. Stosownie do dyspozycji art. 58 § 3 k.r.o. na wniosek jednego z małżonków sąd może w wyroku orzekającym rozwód dokonać podziału majątku wspólnego, jeżeli przeprowadzenie tego podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu. Właściwy sąd okręgowy może więc w tym samym wyroku orzec rozwód i podzielić majątek, jednak dzieje się tak głównie wtedy, gdy sytuacja jest stosunkowo prosta i między małżonkami nie ma sporu.
Najczęściej chodzi o przypadki, w których strony są zgodne co do wartości majątku i sposobu podziału, np. jeden z małżonków otrzymuje mieszkanie, drugi z małżonków otrzymuje samochód i oszczędności. Jeśli natomiast pojawiają się spory dotyczące wartości nieruchomości, kredytów, działalności gospodarczej, nakładów z majątku osobistego albo ukrywania pieniędzy, sąd zazwyczaj nie rozstrzyga o podziale majątku.
Kiedy sąd nie rozstrzyga o podziale majątku?
W konsekwencji, jeżeli już ze stanowisk stron wynika, że ustalenie istotnych okoliczności sprawy będzie wymagało przeprowadzenia czasochłonnego postępowania dowodowego – w szczególności z uwagi na konieczność przesłuchania świadków, uzyskania opinii biegłego dotyczącej wysokości zobowiązań kredytowych, czy wartości poszczególnych składników majątku – zasadne będzie pozostawienie przez sąd rozwodowy wniosku o podział majątku wspólnego bez rozpoznania.
Dotyczy to zwłaszcza spraw, w których małżonkowie posiadają małoletnie dzieci, a priorytetem pozostaje sprawne rozstrzygnięcie kwestii związanych z ich sytuacją. Podział majątku wspólnego może zostać dokonany w wyroku rozwodowym nie tylko wtedy, gdy nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu, lecz także wówczas, gdy jego przeprowadzenie nie wpłynie negatywnie na jakość i sprawność rozpoznania kwestii stanowiących obligatoryjne elementy rozstrzygnięcia rozwodowego.
Warto zaznaczyć, że rozstrzyganie skomplikowanych sporów majątkowych nie powinno odbywać się kosztem sprawnego i rzetelnego orzeczenia o samym rozwodzie oraz związanych z nim kwestiach rodzinnych.
Co sąd ustala przy podziale majątku wspólnego?
W postępowaniu o podział majątku wspólnego sąd z urzędu ustala zarówno skład, jak i wartość majątku podlegającego podziałowi. Obowiązek ten istnieje niezależnie od tego, że uczestnicy postępowania powinni wskazać składniki majątku we wniosku. Ich zadaniem jest bowiem przede wszystkim ułatwienie sądowi ustalenia stanu majątku wspólnego.
Co do zasady podział obejmuje cały majątek wspólny. Częściowy podział jest dopuszczalny jedynie wyjątkowo, gdy przemawiają za tym ważne powody.
Jakie składniki majątku można podzielić?
Przedmiotem podziału mogą być wyłącznie te składniki majątkowe, które istnieją w chwili orzekania przez sąd. W wydanym rozstrzygnięciu sąd przyznaje poszczególne składniki jednemu z byłych małżonków oraz dokonuje rozliczenia ich wartości. Nie podlegają natomiast rozliczeniu rzeczy, które po ustaniu wspólności majątkowej zostały zużyte w ramach zwykłego korzystania lub utracone przed dokonaniem podziału.
Podział obejmuje wyłącznie majątek wspólny zgromadzony w czasie trwania wspólności majątkowej, czyli najczęściej mieszkanie lub dom kupiony po ślubie, samochody, oszczędności, wyposażenie mieszkania, środki na kontach czy udziały nabyte w trakcie małżeństwa.
Nie dzieli się natomiast majątku osobistego, czyli rzeczy posiadanych przed ślubem oraz spadków i darowizn otrzymanych wyłącznie przez jednego z małżonków, chyba że zostały później włączone do majątku wspólnego.
Jak przygotować się do podziału majątku?
Podział majątku wspólnego jest jednym z najważniejszych skutków rozwodu i często wiąże się z większymi emocjami niż samo zakończenie małżeństwa. Choć w niektórych przypadkach może zostać przeprowadzony już w wyroku rozwodowym, w praktyce wymaga on zazwyczaj odrębnego postępowania oraz szczegółowego ustalenia składu i wartości majątku.
Dlatego jeszcze przed wszczęciem sprawy warto zgromadzić dokumentację dotyczącą posiadanych składników majątkowych i przeanalizować możliwe sposoby ich podziału.
Odpowiednie przygotowanie może znacząco usprawnić postępowanie i ograniczyć ryzyko długotrwałego sporu między byłymi małżonkami.