Orzeczenia sądowe w sprawach dotyczących małoletnich dzieci, zarówno zawarte w wyroku rozwodowym, jak i wydane w osobnych postępowaniach opiekuńczych, mogą zostać zmienione po latach. Kodeks rodzinny i opiekuńczy przewiduje możliwość ich modyfikacji na podstawie art. 106, 113⁵ oraz 138 k.r.o., jeżeli po uprawomocnieniu się wcześniejszego rozstrzygnięcia nastąpiła zmiana stosunków, a nowa regulacja jest uzasadniona dobrem dziecka. Taka zmiana wymaga złożenia odpowiedniego wniosku lub pozwu oraz wykazania, że dotychczasowe ustalenia przestały odpowiadać aktualnej sytuacji.
1. Zmiana alimentów – podwyższenie, obniżenie lub wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego
Zgodnie z art. 138 k.r.o., podstawą do zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej alimentów jest szeroko rozumiana „zmiana stosunków”. Upływ lat niemal zawsze uzasadnia taką weryfikację – wraz z wiekiem dziecka rosną bowiem koszty jego utrzymania, a po stronie rodziców zmieniają się możliwości zarobkowe i majątkowe. Sprawę w przedmiocie zmiany alimentów inicjuje pozew składany do odpowiedniego sądu rejonowego wydziału rodzinnego i nieletnich, w przedmiocie:
- Podwyższenia alimentów – najczęściej występuje, gdy dziecko przechodzi na kolejny etap edukacji (np. z przedszkola do szkoły, ze szkoły do szkoły średniej lub na studia), co wiąże się ze wzrostem wydatków na zajęcia dodatkowe, leczenie czy rozwijanie pasji,
- Obniżenia alimentów – sąd może zmniejszyć kwotę alimentów, gdy sytuacja finansowa lub zdrowotna zobowiązanego do alimentów uległa znacznemu pogorszeniu (np. trwała niezdolność do pracy),
- Uchylenia alimentów – obowiązek alimentacyjny trwa tak długo, jak długo dziecko nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie. Zgodnie z k.r.o. rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się.
Zapraszamy na konsultację: Kancelaria Radców Prawnych Iwaniuk, Rola-Pawłow - adwokat alimenty Białystok
2. Zmiana kontaktów z dzieckiem
Zgodnie z art. 1135 k.r.o. sąd opiekuńczy może zmienić rozstrzygnięcie w sprawie kontaktów zawsze wtedy, gdy wymaga tego dobro dziecka. Konieczne jest wówczas złożenie do odpowiedniego sądu rejonowego wydziału rodzinnego i nieletnich wniosku o zmianę kontaktów z dzieckiem ze wskazaniem w nim odpowiednich modyfikacji. Zmiana może polegać zarówno na zaostrzeniu, jak i na złagodzeniu przewidzianych form i zakresu kontaktu dziecka z rodzicem.
Możliwe jest także, aby sąd zmienił orzeczenie o kontaktach w ten sposób, że znosi zakaz utrzymywania kontaktów z dzieckiem i ustala sposób ich odbywania. W rezultacie sąd może m.in: zmienić terminy, sposoby i miejsca kontaktów, wyrazić zgodę na zabieranie dziecka poza jego stałe miejsce pobytu, czy też zrezygnować z obecności drugiego rodzica w trakcie widzeń. Takie postępowanie toczy się w trybie nieprocesowym.
3. Zmiana miejsca pobytu dziecka
Gdy wymaga tego dobro dziecka, sąd opiekuńczy może zmienić dawne rozstrzygnięcie i ustalić miejsce pobytu dziecka przy drugim rodzicu. Sprawę inicjuje wniosek składany do odpowiedniego sądu rejonowego – wydziału rodzinnego i nieletnich. Postępowanie toczy się w trybie nieprocesowym. W toku postępowania sąd bada nowe okoliczności i rozstrzyga, które środowisko zapewni dziecku lepsze warunki do rozwoju – posiłkując się m.in. opiniami biegłych (OZSS) czy stanowiskiem samego dziecka.
Zmiana orzeczenia sądowego w sprawach rodzinnych pozostaje dopuszczalna nawet po upływie wielu lat od jego wydania. Możliwość ta wynika wprost z regulacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Skuteczność żądania zależy jednak od wykazania zmiany stosunków oraz od tego, że służy ono dobru dziecka.